स्थान: Northern Virginia,USA

“हाम्रो बैठकहरू प्रायः निर्णयको यात्राभन्दा पनि अनिर्णयको मौन यात्रामा बग्ने नदीजस्तै हुन्छन्—जहाँ समय बगिरहन्छ, तर किनार कहिल्यै नछुने।” “अनिर्णयस्य नदीप्रवाहे वहमानम् अस्माकं सभासंस्कृतिः”

स्थान Northern Virginia—विदेशको व्यस्त जीवनबीच पनि नेपाली समुदायको धड्कनले तातिने एउटा शहर। कागजमा समय कडा हुन्छ, तर व्यवहारमा समय आफैँले पनि ढिलो हिँड्न सिकिसकेको। यहाँका बैठकहरू घडीले होइन, मनको लयले चल्छन्—निर्णयभन्दा बढी भेटघाटको ऊर्जाले कोठा उज्यालो हुन्छ।
त्यही शहरको एउटा दिउँसो, बैठकले मौसमभन्दा पनि अनिश्चितता बोकेको थियो। १:३० को समय २:०० मा पनि नआएपछि सहभागीहरूलाई लाग्यो—आज समयले पनि “लचिलो तालिका” लिएर आएको छ। बैठक सुरु त भयो, तर एजेन्डा, कार्यवृत्त र उद्देश्य—यी तीनै जना छुट्टी मनाउन गएको जस्तो। सुरुवात नै यस्तो “जसले जे बोल्छ, त्यही कार्यक्रम” शैलीमा भयो कि लाग्थ्यो—यो बैठक होइन, कुनै खुला मञ्च हो, जहाँ सबैले आफूलाई होस्ट ठानिरहेका छन्।

छलफल सुरु भएपछि त झनै रोचक मोड आयो। संवादको सट्टा, एक व्यक्तिको एकल प्रस्तुति—त्यो पनि संस्थाको प्राथमिकतासँग त्यति नै मेल खाने, जति छाता र हावाको सम्बन्ध।

“बैठकको माहोल त्यही छाताजस्तै—माथि त फैलिएको, तर कसैलाई वास्तवमै बचाउन नसक्ने।”

सदस्यहरू सुन्दै थिए, तर धेरैको अनुहारमा “म यहाँ किन बसेको छु?” भन्ने मौन प्रश्न झल्किरहेको थियो। कसले बोल्ने, कसले सुन्ने—सबै कुरा त्यति नै अस्पष्ट, जति बिहान उठेर चस्मा कहाँ राखेको थियो भन्ने सम्झना।

तर बैठकको वास्तविक नाटक त त्यहाँबाट सुरु भयो—जहाँ एक व्यक्तिले संस्था जहिले पनि आफूकै अधीनमा चलोस भन्ने चाहना बोकेको थियो। बैठकमा मात्र होइन, बैठकबाहिर पनि—फोन, सन्देश, टिप्पणी—सबै माध्यमबाट हस्तक्षेप। उसको व्यवहार हेर्दा लाग्थ्यो—संस्था होइन, कुनै निजी साम्राज्य हो, जहाँ ऊ “अनौपचारिक मालिक” जस्तै। सदस्यहरूले मनमनै भने—“यो त संस्थाभन्दा बढी व्यक्तिगत साम्राज्य चलाउने प्रयास हो।”

कोठा भरिएको थियो, तर वातावरण मौनताले बाँधिएको।

“आवाजहरू डर, असहजता र अनकही पीडाले बाँधिएका—त्यसैले बोल्न चाहनेहरू पनि मौनतामै हराए।”

सबैभन्दा गम्भीर मोड—प्रश्न सोध्ने सदस्यहरूलाई “नकारात्मक ऊर्जा” ल्याएको भन्दै रोकिएको घटना। यस्तो प्रतिक्रिया सुन्दा त योग प्रशिक्षकहरूले पनि भन्थे—“हामीले पनि यस्तो बहाना कहिल्यै प्रयोग गरेका छैनौँ।” गैर नाफामूलक संस्थामा खुला संवाद रोक्नु भनेको कारको ब्रेक खोलिदिएर “अब सुरक्षित चलाऊ” भन्ने जस्तै। अनुभवी सदस्यहरूले मनमनै भने—अब त चुप लागेर बस्नु नै सुरक्षित रणनीति।

बैठकले अर्को गहिरो समस्या उजागर गर्‍यो—संस्थामा दुईवटा संरचना: बोर्ड र कार्यकारी समिति। तर दुवैको सीमा त्यति नै अस्पष्ट, जति धुँवामा बाटो खोज्ने प्रयास। कहिले बोर्ड बोल्छ, कहिले समिति—कसैलाई थाहा छैन। कहिलेकाहीँ त लाग्थ्यो—“दुईवटा सरकार चलेको छ कि क्या हो?” गैर नाफामूलक शासनमा बोर्ड नै सर्वोच्च निर्णयकर्ता, तर यहाँ निर्णय प्रक्रिया बिहानको ट्राफिकजस्तै अनियमित।

सदस्यहरूले भने—दोषारोपण होइन, सुधार नै उद्देश्य। तर सुझाइएका बुँदाहरू सुन्दा लाग्थ्यो—संस्थाको सिस्टम अपडेट नै आवश्यक छ। अधिकार क्षेत्र, आपतकालीन अधिकार, प्रतिवेदन प्रणाली, बैठक प्रक्रिया—सबै कुरा “पुरानो संस्करण” मा अड्किएको।

सबैभन्दा गहिरो चोट—एक सदस्यको वाक्य: “समाजका लागि केही गरेको गर्व थियो, तर हिजोको व्यवहारले त्यो गर्वलाई ‘फ्याक्ट्री रिसेट’ गरिदियो।” यो केवल अपमान थिएन—यो मनको गहिरो चोट थियो, जसले आत्मसम्मान नै “लोडिङ” मा राखिदियो।

अन्त्यमा, बैठकले एउटा ठूलो पाठ दियो—सुधार अब विकल्प होइन, अनिवार्य। स्पष्ट शासन रेखा, कडा उत्तरदायित्व, र निरीक्षणसहितको निर्णय प्रक्रिया बिना संस्था त्यही पुरानो समस्याको चक्रमा फसिरहनेछ—जहाँ बैठक हुन्छ, तर बैठकजस्तो हुँदैन। Northern Virginia ले त्यो दिन एउटा कुरा प्रस्टै देख्यो—जब नेतृत्व, प्रक्रिया र तर्क तीनै जना छुट्टी मनाउन जान्छन्, तब संस्था “अटो–पाइलट” मा चल्छ, र त्यो पनि कहिलेकाहीँ गलत दिशातिर।

“डिग बहादुर तामाङ”