“जनवरी ४, २०२६ मा भर्जिनिया तामांग सोसाइटी अफ ग्रेटर वाशिंगटन अमेरिकाले घ्याप्से पूजाको अवसरमा प्रस्तुत गरेको च्याम (मुखुण्डो) नृत्य…” च्याम नृत्य तिब्बती बौद्ध परम्परामा अत्यन्तै पवित्र धार्मिक अभ्यास मानिन्छ। यो केवल मनोरञ्जनका लागि गरिएको प्रदर्शन होइन; बरु ध्यान, तान्त्रिक साधना, र देवताहरूप्रति अर्पणको एक गहिरो रूप हो। नर्तकहरूले मुखुण्डो, भव्य पोशाक, र प्रतीकात्मक मुद्राहरू प्रयोग गरेर देवता वा धर्मपालहरूको रूप धारण गर्छन्, जसले नृत्यलाई आध्यात्मिक अभ्यास र सामुदायिक आशीर्वाद दुवै बनाउँछ।

यही सन्दर्भमा, तामांग सोसाइटी अफ ग्रेटर वाशिंगटन अमेरिकाले घ्याप्से पूजामा अबसरमा प्रस्तुत गरेको च्याम (मुखुण्डो) नृत्य पनि यसै परम्पराको निरन्तरता हो। यस्तो नृत्य केवल सांस्कृतिक प्रदर्शन मात्र होइन, समुदायले देवताप्रति गरेको श्रद्धा, संरक्षणको कामना, र सामूहिक आध्यात्मिक अभ्यासको अभिव्यक्ति हो। विदेशमा बसेर पनि तामाङ समुदायले यस्तो तान्त्रिक–धार्मिक नृत्यलाई जोगाइराख्नु सांस्कृतिक पहिचान र बौद्ध परम्पराप्रतिको गहिरो सम्मानको प्रतीक हो।

नेपाल, जापान, श्रीलंका जस्ता अन्य बौद्ध समुदायहरूमा पनि धार्मिक नृत्यहरू पाइन्छन्, तर तिनको शैली, उद्देश्य, र सांस्कृतिक अभिव्यक्ति च्यामभन्दा धेरै फरक हुन्छ। नेवार बौद्ध परम्परामा नृत्य धार्मिक जीवनको अभिन्न हिस्सा हो, जहाँ नृत्यहरू भक्तिभाव, सामुदायिक सहभागिता, र मन्दिर–जात्रासँग जोडिएका हुन्छन्। च्याम जस्तो तान्त्रिक उग्रता यहाँ कम देखिन्छ; बरु नृत्यहरू कोमल, लयात्मक, र सौन्दर्यपूर्ण हुन्छन्।

जापानको बुगाकु नृत्य दरबारी परम्पराबाट विकसित भएको अत्यन्तै शान्त र अनुशासित शैली हो। यसको गति धीमा, सममित, र औपचारिक हुन्छ। बुगाकुमा पनि मुखुण्डो प्रयोग गरिन्छ, तर यसको उद्देश्य तान्त्रिक देवता–योग होइन; बरु सौन्दर्य, सामञ्जस्य, र आध्यात्मिक शान्तिको अभिव्यक्ति हो।

श्रीलंकाको कन्डियन नृत्यको मूल यक्ष–उपचार परम्परामा छ, जसलाई पछि बौद्ध उत्सवहरूमा समावेश गरिएको हो। यो नृत्य अत्यन्तै ऊर्जाशील, शारीरिक, र लयात्मक हुन्छ। च्यामले जस्तै नकारात्मक शक्तिहरू हटाउने उद्देश्य राखे पनि यसको शैली धेरै भिन्न छ—जहाँ च्याम ध्यान र तान्त्रिक प्रतीकवादमा आधारित छ, कन्डियन नृत्य उपचार र उत्सवको परम्परामा आधारित छ।

यी सबै नृत्यहरूको तुलना गर्दा च्याम नृत्यको विशेषता स्पष्ट देखिन्छ। च्याम तान्त्रिक दर्शन, देवता–योग, र संरक्षण परम्पराको अद्वितीय अभिव्यक्ति हो। अन्य बौद्ध नृत्यहरू—नेवार, बुगाकु, वा कन्डियन—आफ्नै सांस्कृतिक सन्दर्भमा विकसित भए पनि सबैमा एक साझा तत्व छ: धर्मलाई शरीर, लय, र प्रतीकमार्फत अभिव्यक्त गर्ने प्रयास।

यही सन्दर्भमा, “जनवरी ४, २०२६ हिजो तामाङ सोसाइटीले घ्याप्से पूजामा आवासमा प्रस्तुत गरेको च्याम नृत्य पनि यसै परम्पराको निरन्तरता हो। यस्तो नृत्य केवल सांस्कृतिक प्रदर्शन मात्र होइन, समुदायले देवताप्रति गरेको श्रद्धा, संरक्षणको कामना, र सामूहिक आध्यात्मिक अभ्यासको अभिव्यक्ति हो। आधुनिक परिवेशमा बसेर पनि तामाङ समुदायले यस्तो तान्त्रिक–धार्मिक नृत्यलाई जोगाइराख्नु सांस्कृतिक पहिचान र बौद्ध परम्पराप्रतिको गहिरो सम्मानको प्रतीक हो।

यसरी हेर्दा, बौद्ध नृत्यहरू विविध भए पनि तिनको आध्यात्मिक उद्देश्य एउटै ठाउँमा भेटिन्छ—समाजलाई प्रेरित गर्ने, शुद्ध गर्ने, र धर्मको शिक्षालाई जीवित राख्ने। यसरी हेर्दा, बौद्ध नृत्यहरू विविध भए पनि तिनको आध्यात्मिक उद्देश्य एउटै रहन्छ—समाजलाई प्रेरित गर्ने, शुद्ध गर्ने, र धर्मको शिक्षालाई जीवित राख्ने। विदेशमा बसेका समुदायहरूले पनि यस्ता परम्परागत नृत्यलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्, जसले सांस्कृतिक पहिचानलाई अझ मजबुत बनाउँछ। सवैको जानकारीका लागि यो लेख प्रस्तुत गरिएको हो।

डिग बहादुर तामांग, भेडापू दोलखा