कहिलेकाहीँ एउटा पुस्तक केवल पुस्तक हुँदैन। त्यो एउटा ऐना बन्छ, जसले पाठकलाई आफ्नै जीवनतिर फर्केर हेर्न बाध्य बनाउँछ। The Limitless Journey: From Limited to Limitless (द लिमिटलेस जर्नी: फ्रम लिमिटेड टु लिमिटलेस) त्यस्तै दुर्लभ कृतिमध्ये एक हो। क्यानडामा बसोबास गर्ने नेपाली मूलका लेखक इभान शर्माद्वारा लिखित यो आत्मकथा केवल एक व्यक्तिको जीवनकथा होइन, बरु आशा, साहस, संघर्ष र मानव आत्मबलको असाधारण यात्राको दस्तावेज हो।

हामीमध्ये धेरैजसो मानिसहरू जीवनका सीमाहरूको कुरा गर्छौं—आर्थिक सीमा, सामाजिक सीमा, पारिवारिक सीमा वा शारीरिक सीमा। तर इभान शर्माको जीवनकथा पढ्दै जाँदा एउटा गहिरो प्रश्न उठ्छ—मानिसलाई वास्तवमा सीमित बनाउने कुरा शरीर हो कि सोच?

इभानको जीवन जन्मदेखि नै ह्विलचेयरमा सीमित थिएन। करिब ६–७ वर्षको उमेरमा परिवारसँग क्यानडा पुगेका उनी अन्य बालबालिकाजस्तै सामान्य र सक्रिय थिए। उनी साइकल चढेर विद्यालय जान्थे, साथीहरूसँग खेल्थे र भविष्यका अनेक सपना बुन्थे। जीवन सामान्य गतिमा अघि बढिरहेको जस्तो देखिन्थ्यो।

तर समयसँगै उनको शरीरले फरक संकेत दिन थाल्यो। सुरुमा सामान्य कमजोरीजस्तो लाग्ने लक्षणहरू क्रमशः स्पष्ट बन्दै गए। हिँड्न गाह्रो हुन थाल्यो। भर्‍याङ चढ्नु चुनौतीपूर्ण बन्दै गयो। शरीरले पहिलेझैँ साथ दिन छाड्यो। परिवारले विभिन्न चिकित्सकसँग परामर्श गर्‍यो। परीक्षणहरू भए। अन्ततः एउटा यस्तो सत्य बाहिर आयो, जसले इभान र उनको परिवारको जीवनलाई नयाँ मोडमा पुर्‍यायो।

“उनी डुशेन मस्कुलर डिस्ट्रोफी (डीएमडी) – Duchenne Muscular Dystrophy (DMD) नामक दुर्लभ आनुवंशिक तथा क्रमिक रूपमा बढ्दै जाने स्नायु–मांसपेशीसम्बन्धी रोगबाट प्रभावित थिए।

यो रोगले शरीरका मांसपेशीहरूलाई क्रमशः कमजोर बनाउँदै लैजान्छ। समयसँगै शरीरले आफ्नै क्षमताहरू गुमाउन थाल्छ। हिँड्ने, दौडने, भर्‍याङ चढ्ने र अन्ततः स्वतन्त्र रूपमा चलफिर गर्न सक्ने क्षमता समेत प्रभावित हुन सक्छ। यो निदान केवल एउटा चिकित्सकीय रिपोर्ट थिएन; यो एउटा किशोरको स्वतन्त्रता, आत्मविश्वास र भविष्यसँग जोडिएको गम्भीर मोड थियो।

हिजोसम्म साइकल चढेर विद्यालय जाने बालक अब बिस्तारै ह्विलचेयरमा निर्भर जीवनतर्फ धकेलिँदै थियो। सायद इभानको कथाको सबैभन्दा मार्मिक पक्ष यही हो। शारीरिक चुनौतीसँग जुध्नु एउटा कुरा हो, तर आफूले बिस्तारै गुमाउँदै गएको स्वतन्त्रतालाई स्वीकार गर्नु अर्कै संघर्ष हो—सायद सबैभन्दा कठिन र पीडादायी।

शरीर कमजोर बन्दै जाँदा इभानले जीवनको सबैभन्दा कठिन मानसिक संघर्षमध्ये एकको सामना गर्नुपर्‍यो। भविष्य अनिश्चित देखिन्थ्यो। वरिपरिका साथीहरू सामान्य जीवनमा अघि बढिरहेका थिए, जबकि उनको जीवन भने दिनप्रतिदिन नयाँ सीमाहरूले घेरिँदै थियो। आफूले बिस्तारै गुमाउँदै गएको स्वतन्त्रता, शरीरले साथ छाड्दै गएको अनुभूति र भोलिको अन्योलले उनलाई गहिरो निराशा र डिप्रेसनको अवस्थासम्म पुर्‍यायो। तर यही अन्धकारपूर्ण कालखण्डले उनलाई जीवनको एउटा महत्वपूर्ण सत्य पनि सिकायो—मानिसको वास्तविक शक्ति शरीरको क्षमतामा मात्र होइन, हार नमान्ने मनोबलमा पनि लुकेको हुन्छ।

The Limitless Journey ( द लिमिटलेस जर्नी) को वास्तविक शक्ति यहीँबाट सुरु हुन्छ। यो पुस्तक कहिल्यै पनि यस्तो व्यक्तिको कथा होइन जसले कहिल्यै हारको अनुभव गरेन। बरु यो त्यस्तो व्यक्तिको कथा हो, जसले हार, निराशा, पीडा, अन्योल र डिप्रेसनलाई नजिकबाट भोग्यो, तर तिनलाई आफ्नो अन्तिम परिचय बन्न दिएन।

इभानको यात्रा सीमाबिनाको जीवन बाँच्ने बारेमा थिएन। बरु ती सीमाहरूलाई प्रत्यक्ष सामना गर्दै तिनले आफ्नो पहिचान र भविष्य निर्धारण गर्न नदिने अठोटको कथा थियो।

पुस्तकको सबैभन्दा प्रभावशाली पक्ष यसको इमानदारी हो। इभानले आफूलाई कुनै सुपरहिरोका रूपमा चित्रण गरेका छैनन्। उनले आफ्ना डर, कमजोरी, आँसु, असफलता र निराशाका क्षणहरूलाई पनि उत्तिकै खुलेर स्वीकार गरेका छन्। यही कारण पुस्तक पढ्दा पाठकले कुनै काल्पनिक प्रेरणाको कथा होइन, वास्तविक जीवनको संघर्ष र पुनर्जन्मको अनुभूति गर्छ।

पुस्तकका विभिन्न अध्यायहरूले एउटा युवा कसरी आत्मदया र निराशाबाट बाहिर निस्केर आत्मविश्वासको यात्रामा अघि बढ्छ भन्ने देखाउँछन्। शिक्षाको क्षेत्रमा सफलता हासिल गर्नु, स्नातक बन्नु, सार्वजनिक वक्ताका रूपमा स्थापित हुनु, विभिन्न मञ्चहरूमा उभिएर आफ्ना अनुभवहरू सुनाउनु र हजारौं मानिसलाई प्रेरित गर्नु—यी उपलब्धिहरू केवल उपलब्धि मात्र होइनन्; यी प्रत्येक विजय उनका लागि शारीरिक सीमाहरूविरुद्धका व्यक्तिगत घोषणापत्र हुन्।

विशेष गरी सार्वजनिक वक्ताका रूपमा उनको उदय अत्यन्त प्रेरणादायी लाग्छ। जीवनले धेरै कुरा खोसेको जस्तो लाग्ने अवस्थामा पनि उनले आफ्नो आवाज गुमाएनन्। बरु आफ्ना संघर्षलाई नै आवाज बनाए। उनले आफ्ना अनुभवहरू लुकाएनन्; तिनै अनुभवलाई अरूका लागि आशा र प्रेरणाको स्रोत बनाए।

साहित्यिक दृष्टिले हेर्दा पनि The Limitless Journey (द लिमिटलेस जर्नी) प्रभावशाली कृति हो। यसको भाषा सरल, आत्मीय र संवादात्मक छ। पुस्तकले पाठकलाई उपदेश दिँदैन। बरु जीवनका घटनाहरू प्रस्तुत गर्छ र निष्कर्ष पाठकमै छोड्छ। यही कारण यसको प्रभाव कृत्रिम प्रेरणाभन्दा धेरै वास्तविक र दीर्घकालीन महसुस हुन्छ।

आजको समाजमा यो पुस्तकको सान्दर्भिकता अझ बढी देखिन्छ। हामी अझै पनि व्यक्तिको क्षमता भन्दा उसको शारीरिक सीमालाई बढी देख्ने गल्ती गर्छौं। मानिसलाई उसको ह्विलचेयर वा चुनौतीबाट परिभाषित गर्ने प्रवृत्ति अझै कायम छ। तर इभानको कथा त्यस सोचमाथि गम्भीर प्रश्न उठाउँछ। यो पुस्तक दया खोज्ने कथा होइन; सम्मान, अवसर र सम्भावनाको कथा हो।

सायद The Limitless Journey (द लिमिटलेस जर्नी) को सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि यही हो कि यसले पाठकलाई इभानको जीवनबारे मात्र सोच्न बाध्य बनाउँदैन। यसले पाठकलाई आफ्नै जीवनबारे सोच्न बाध्य बनाउँछ।

हामीमध्ये कतिले आफ्ना सपनाहरू परिस्थितिका कारण होइन, डरका कारण त्यागेका छौं? कतिले असफलताको भयले आफूभित्रको सम्भावनालाई कहिल्यै मौका दिएका छैनौं? कतिले आफैंलाई “म सक्दिनँ” भन्ने सीमाभित्र कैद गरेका छौं?

यदि डुशेन मस्कुलर डिस्ट्रोफी (डीएमडी) जस्तो दुर्लभ आनुवंशिक तथा क्रमशः शरीरलाई कमजोर बनाउँदै लैजाने रोगसँग संघर्ष गरिरहेको एक युवकले आफ्नो जीवनलाई आशा, उपलब्धि र प्रेरणाको अद्भुत यात्रामा रूपान्तरण गर्न सक्छ भने, हामीलाई रोक्ने वास्तविक बाधा आखिर के हो?

यही प्रश्नले The Limitless Journey (द लिमिटलेस जर्नी) लाई एउटा साधारण आत्मकथाभन्दा धेरै माथि उठाउँछ। यो केवल इभान शर्माको जीवनकथा होइन; यो मानव आत्मबल, दृढता र अदम्य इच्छाशक्तिको उत्सव हो। यो पीडाभित्र पनि उद्देश्य भेट्टाउन सकिने, सीमाभित्र पनि सम्भावना खोज्न सकिने, र प्रतिकूलताबीच पनि सपनाहरू जीवित राख्न सकिने सत्यको प्रमाण हो। यसले शरीर कमजोर हुन सक्छ, तर मनको उडानलाई कुनै रोगले बाँध्न सक्दैन भन्ने सन्देश दिन्छ।

पुस्तकको अन्तिम पाना बन्द भएपछि पनि यसको यात्रा भने समाप्त हुँदैन। बरु त्यहीँबाट पाठकभित्र अर्को यात्रा सुरु हुन्छ। एउटा प्रश्नले मनमा घर बनाउँछ—“वास्तवमा मेरा सीमाहरू कहाँ छन्? परिस्थितिमा, शरीरमा, कि मेरो आफ्नै सोचमा?”

सायद यही प्रश्नको उत्तर खोज्न पाठकलाई प्रेरित गर्नु नै इभान शर्माको The Limitless Journey (द लिमिटलेस जर्नी) को वास्तविक गन्तव्य हो। र सम्भवतः यही कारणले यो पुस्तक पढिसकेपछि पनि लामो समयसम्म मनमा जीवित रहिरहन्छ।

मदन बस्नेत, टोरन्टो।