सञ्जोग आचार्य

न्यूयोर्क, क्याल्भिन कुलिज (Silent Cal) अमेरिकाका ३०औँ राष्ट्रपति हुन्, जो अत्यन्त शान्त, कम बोल्ने तर गहिरो निर्णय क्षमता भएका नेताको रूपमा विश्व इतिहासमा चिनिन्छन्। उनलाई “Silent Cal” भनिन्थ्यो, किनकि उनी आवश्यकभन्दा बढी कहिल्यै बोल्दैनथे।

एक प्रसिद्ध घटनामा उनले केवल “You lose.” भनेर छोटो प्रतिक्रिया दिएका थिए, जुन आजसम्म उनको मौन नेतृत्वको प्रतीक बनेको छ।उनको व्यक्तित्व सरल देखिए पनि भित्र अनुशासन, आत्मनियन्त्रण र स्पष्ट सोच थियो। उनी अनावश्यक भाषणभन्दा काममा विश्वास राख्थे र “कम सरकार, बढी स्थिरता” भन्ने नीतिका पक्षधर थिए।

Vermont राज्यको किसान परिवारमा जन्मिएका कुलिजले कानून अध्ययन गरेर वकिलको रूपमा करियर सुरु गरे र पछि स्थानीय राजनीति हुँदै Northampton, Massachusetts का मेयर बने। त्यही अनुभवले उनलाई राज्य र राष्ट्रिय नेतृत्वसम्म पुर्‍यायो। सन् १९२३ देखि १९२९ सम्म राष्ट्रपति रहेका उनले अमेरिका आर्थिक रूपमा स्थिर बनाउने नीति अपनाए।

उनको नेतृत्व शैलीको मुख्य विशेषता भनेको कम बोल्ने तर ठोस निर्णय गर्ने क्षमता हो, जसले उनलाई इतिहासमा फरक पहिचान दिएको छ।

ठ्याक्कै यस्तै शैली अहिले नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन शाहमा पनि देखिन्छ। काठमाडौंको मेयर हुँदै राष्ट्रिय राजनीतिमा आएका शाहले २०२६ को निर्वाचनमा भारी बहुमतका साथ प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेका छन्। उनको मुख्य विशेषता भनेको परम्परागत राजनीतिक भाषणबाजीमा अल्झिनुको साटो परिणाममुखी काममा लाग्नु हो। सार्वजनिक भाषणभन्दा बढी उनी आफ्नो निर्णय र कामको प्रभावबाट चर्चामा आउँछन्।

बालेन शाह परम्परागत राजनीतिक शैलीभन्दा फरक छन्। उनी स्पष्ट निर्णय लिने, विवादमा कम बोल्ने तर आफ्नो दृष्टिकोणमा दृढ रहने स्वभावका कारण युवापुस्तामा लोकप्रिय छन्। काठमाडौंको शहरी व्यवस्थापन, अनुशासन र सुधारका काममा उनको सक्रियताले उनलाई “नयाँ शैलीको नेतृत्व” भनेर चिनाएको छ।

अमेरिकाका ३०औँ राष्ट्रपति क्याल्भिन कुलिज, जसलाई संसारले “Silent Cal” को उपनाम दियो, र नेपालका वर्तमान प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह बीचको समानताले राजनीतिमा शब्दभन्दा कर्मको ओजन बढी हुन्छ भन्ने सत्यलाई पुनः पुष्टि गरेको छ।

कुलिज यस्ता नेता थिए जसले “मैले नबोलेका कुराले मलाई कहिल्यै समस्यामा पारेनन्” भन्ने मान्यता राख्थे। उनको यो मितभाषी स्वभाव कुनै कमजोरी नभएर एक उच्च स्तरको अनुशासन र स्पष्ट सोचको उपज थियो।

भर्मोन्टको एउटा सामान्य किसान परिवारमा जन्मेर कानूनको अध्ययन गरेका कुलिजले आफ्नो कार्यकालमा अनावश्यक सरकारी हस्तक्षेपलाई कम गर्दै आर्थिक स्थिरता ल्याउन जुन मौन दृढता देखाए, त्यसले उनलाई अमेरिकी इतिहासमा एक मौलिक पहिचान दियो।

ठ्याक्कै यही शैलीको प्रतिविम्ब आज हामी नेपालको सर्वोच्च कार्यकारी पदमा आसिन प्रधानमन्त्री बालेन शाहमा पाउँछौँ। काठमाडौंको मेयरका रूपमा शहरी व्यवस्थापनमा देखाएको कडा अनुशासन र प्राविधिक स्पष्टतालाई उनले देशकै नेतृत्व सम्हाल्दा पनि उत्तिकै कुशलताका साथ निरन्तरता दिएका छन्।

बालेनको कार्यशैलीमा परम्परागत राजनीतिको जस्तो आश्वासनको खेती पाइँदैन; बरु त्यहाँ इन्जिनियरिङको जस्तो सटिकता र कानूनको अक्षरशः पालना देखिन्छ। उनले जटिल राजनीतिक परिस्थितिहरूमा पनि अनावश्यक टिप्पणी गर्नुको साटो आफ्नो ध्यान नीति र कार्यान्वयनमा केन्द्रित गर्ने गरेका छन्। कुलिजले झैँ बालेनले पनि यो प्रमाणित गरिदिएका छन् कि जब नेताको कामले बोल्न थाल्छ, तब शब्दहरूको गर्जन आवश्यक पर्दैन।

यी दुई नेताबीचको तुलना केवल पद र शक्तिको मात्र होइन, बरु यो एक विशेष प्रकारको ‘स्टोइक’ (Stoic) नेतृत्व दर्शनको मिलनबिन्दु हो। जहाँ कुलिजले २०औँ शताब्दीको अमेरिकामा ‘कम सरकार, बढी नतिजा’ को जग बसाले, त्यहाँ बालेन शाहले २१औँ शताब्दीको नेपालमा ‘कम गफ, बढी डेलिभरी’ को मानक स्थापित गरेका छन्।

दुवैको पृष्ठभूमि प्राविधिक र कानूनी क्षेत्रबाट आएकाले उनीहरूको निर्णय प्रक्रिया भावनात्मक आवेगभन्दा बढी तथ्याङ्क र तर्कमा आधारित देखिन्छ। अन्ततः, क्याल्भिन कुलिजको ऐतिहासिक विरासत र बालेन शाहको समकालीन प्रभावले एउटै सन्देश दिन्छ— सच्चा नेतृत्वले भीडलाई रिझाउन शब्दको जाल बुन्दैन, बरु शान्त रहेर इतिहास बदल्ने परिणामहरू निर्माण गर्छ।