लेखक : डिग बहादुर तामांग

नेपालमा राजनीति भन्नु भनेको एउटा यस्तो नाटक हो, जहाँ कलाकारहरू बदलिन्छन्, तर स्क्रिप्ट कहिल्यै बदलिँदैन। हिजो जसलाई देखेर जनता छायाँ परेको जस्तो डराउँथे, आज त्यही छायालाई देउताको अवतार ठानेर फूलमाला चढाइरहेका हुन्छन्। हाम्रो समाजको स्मरणशक्ति यति कमजोर छ कि हिजोको गाली आजको आरती बन्छ, हिजोको शंका आजको श्रद्धा बन्छ, र हिजोको “यो त हुँदैन” आजको “यही त चाहिएको थियो” बन्छ।

तीन वर्षअघि एउटा पात्र थियो—मानिसहरूले टिकटकमा देखेझैँ हाँस्ने, “यो त नेताको सामग्री होइन” भनेर चिया पसलमै खिसी–टिप्पणी गर्ने। तर चुनाव आयो, हावा चल्यो, अनि त्यो पात्र पनि हावासँगै उडेर महानगरको प्रमुख बन्यो। काम केही गर्‍यो—फोटो खिच्ने ठाउँहरू चम्काए, सडकमा बत्ती बलाए, अनि जनता पनि “वाह, नेता भनेको यस्तै!” भन्दै ताली बजाउन थाले। नेपालमा त कामभन्दा पनि काम गरेको अभिनयले बढी लोकप्रियता पाइन्छ, त्यसैले यो पनि चमत्कारजस्तै दुर्घटना मानियो।

तर देशको राजनीतिक मौसम यति छिटो बदलिन्छ कि मौसम विभागले पनि लाज मान्छ। कलेजका नानीहरूले चलाउने सामाजिक मिडिया बन्द गरिदिएपछि आलोचनाको ज्वालामुखी फुट्यो। भदौ २३ को जुलुस शान्तिपूर्ण थियो, तर हाम्रो देशमा शान्ति टिक्ने हो र? संसदतिर जाँदै गर्दा कसैले तिनलाई चरा ठानेर पुक्लुपुल्का हानेजस्तो भयो। अर्को दिन देशैभरि आगो—मानौँ कसैले “नेपाललाई बारबेक्यू बनाउने” बटन थिचिदियो। नेता भागे, जनता भागे, प्रहरी मारिए, सम्पत्ति जले—देशको नेतृत्व मानौँ कुनै बच्चाले खेलिरहेको भिडियो गेम, हार्न लागेपछि “reset” थिचिदिने।

अन्ततः सबै थाकेर बसेपछि विशेष चुनाव भयो। धेरैले नपत्याएको पात्रले ठूलो मत ल्यायो, पार्टीलाई बहुमत दिलायो, र सत्ता सम्हाल्यो। तर सत्तामा पुगेपछि उहाँको शैली अझै अनौठो—औपचारिक पोसाक? त्यो त पुरानो जमाना। दौरा–सुरुवाल, भटगाउँले टोपी, कोट? त्यो त अरूका लागि। उहाँको शैली—“जसरी मन लाग्यो, त्यसरी”—मानौँ देश होइन, आफ्नै घरको आँगन। जनताले त झन् हैरान—“देश चलाउने मान्छे हो कि फोटोशूटको मोडेल?”

तर हाम्रो समाजको विडम्बना के छ भने—हिजो जसलाई दोषको प्रतीक ठानिन्थ्यो, आज त्यही पात्रलाई देवत्वको प्रतीक बनाइन्छ। हिजो गाली गर्नेहरू आज फूल चढाउँछन्। हिजो “यो होइन” भन्नेहरू आज “यही हो” भन्दै ढोग्छन्। हिजो छायाँ देखेझैँ डराउनेहरू आज त्यही छायालाई देउता ठानेर आरती घुमाउँछन्।

नेपालमा नेता बन्न तीन कुरा चाहिन्छ—जनताको असन्तोष, पुराना नेताप्रति वितृष्णा, र सामाजिक मिडियामा भाइरल हुने क्षमता। यी तीनमध्ये एक भए पनि नेता बन्न सकिन्छ, तीनै भए त चमत्कार नै हुन्छ।

अन्त्यमा, देश चलिरहन्छ, जनता हाँसिरहन्छन्, नेता बदलिरहन्छन्, तर विडम्बना उही रहन्छ—हामीले नेता चुन्ने होइन, नेताले नै आफूलाई चुन्ने वातावरण बनाइदिन्छन्। नेपालमा राजनीति केवल राजनीति होइन—यो त हास्यव्यङ्ग्यको अनन्त स्रोत हो, जहाँ हरेक दिन नयाँ एपिसोड आउँछ, तर कथावस्तु उही पुरानै रहन्छ।

“हिजो छायाँ देखेझैँ डराएर ढुंगा हान्नेहरू, आज त्यही छायालाई देउताको अवतार ठानेर फूलमाला चढाउँदै आरती घुमाइरहेका—हाम्रो राजनीतिक बिर्सने रोग, चाप्लुसी संस्कृतिको चमत्कार, र जनमानसको अद्भुत रूपान्तरणको कथा”

— नितान्त साहित्यिक व्यङ्ग्य–निबन्ध