टाइप २ मधुमेह मेलिटस (T2DM) हाल दक्षिण एसियाली समुदायहरू जस्तै नेपाली, भारतीय, पाकिस्तानी, बङ्गलादेशी र श्रीलङ्कालीहरूमा अत्यन्तै तीव्र रूपमा बढिरहेको एक गम्भीर स्वास्थ्य चिन्ताको विषय हो। विभिन्न अनुसन्धानहरूले डरलाग्दो तथ्य देखाएका छन्: अन्य धेरै जातीय समूहहरूको तुलनामा दक्षिण एसियालीहरूमा कम उमेर र निकै कम तौलमा नै टाइप २ मधुमेह (T2DM) हुने सम्भावना अत्यधिक बढी हुन्छ। अझ चिन्ताको कुरा त के छ भने, धेरैजसो अवस्थामा यसको समयमै पहिचान समेत हुँदैन—तथ्याङ्क अनुसार मधुमेह भएका एसियालीहरूमध्ये ४६% लाई त आफूलाई यो रोग लागेको छ भन्ने थाहा समेत हुँदैन।

अन्य धेरै जातीय समूहहरूको तुलनामा दक्षिण एसियालीहरूमा कम उमेर र निकै कम तौलमा नै टाइप २ मधुमेह (T2DM) हुने सम्भावना अत्यधिक बढी हुन्छ।

वास्तवमा टाइप २ मधुमेह (T2DM) तब उत्पन्न हुन्छ जब हाम्रो शरीरले इन्सुलिनलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न कठिनाइ अनुभव गर्छ। इन्सुलिन भनेको शरीरभित्र बन्ने एउटा यस्तो प्राकृतिक रसायन हो, जसले रगतमा रहेको चिनी (ग्लुकोज) लाई ऊर्जामा बदल्नका लागि शरीरका कोषहरूभित्र पुर्‍याउने काम गर्छ। जब यो प्रक्रिया बिग्रिन्छ, परिणामस्वरूप रगतमा अत्यधिक मात्रामा चिनी जम्मा भइरहन्छ।

दक्षिण एसियाली परिवारहरूमा मधुमेह प्रायः वंशानुगत रूपमा अर्थात् पुस्तान्तरण हुँदै देखिने गर्छ। यदि तपाईका आमाबुबा, दाजुभाइ-दिदीबहिनी वा नजिकका आफन्तहरूलाई मधुमेह छ भने, तपाईलाई पनि यो रोग लाग्ने जोखिम निकै बढी हुन्छ। अर्को मुख्य कुरा, दक्षिण एसियालीहरू बाहिरबाट हेर्दा दुब्ला देखिए पनि वा उनीहरूको तौल सामान्य भए पनि मधुमेह हुन सक्छ; किनभने उनीहरूको शरीरभित्र भित्री अङ्गहरू (जस्तै कलेजो र पाङ्ग्रा) को वरिपरि बढी हानिकारक बोसो सञ्चय गर्ने विशेष प्राकृतिक प्रवृत्ति हुन्छ।

यो लुकेको बोसोले शरीरलाई इन्सुलिन हर्मोन प्रयोग गर्न कठिन बनाउँछ र समयसँगै मधुमेहको मुख्य कारण बन्न पुग्छ। टाइप २ मधुमेह (T2DM) पूर्ण रूपमा विकसित हुनुअघि मानिसहरूमा प्रायः ‘प्रिडायबिटिज’ (मधुमेह हुनुअघिको अवस्था) देखा पर्छ। यसको अर्थ रगतमा चिनीको मात्रा सामान्यभन्दा बढी त हुन्छ, तर मधुमेहकै रूपमा प्रमाणित गर्न पुग्ने उच्च स्तरसम्म भने पुगिसकेको हुँदैन।

प्रिडायबिटिज भएका अधिकांश मानिसहरूमा बाहिरबाट कुनै पनि लक्षण देखिँदैन। तर यसमा एउटा राम्रो समाचार के छ भने—यदि प्रिडायबिटिजलाई जीवनशैलीमा सकारात्मक परिवर्तन गरेर वा चिकित्सकको औषधिको माध्यमबाट प्रारम्भिक चरणमै पहिचान गरी उपचार गरियो भने, टाइप २ मधुमेह (T2DM) हुनबाट शरीरलाई पूर्ण रूपमा बचाउन सकिन्छ।

हाम्रो परम्परागत दक्षिण एसियाली खानामा तरकारी तथा दालहरू (जस्तै मसुरो) जस्ता स्वास्थ्यवद्र्धक पौष्टिक तत्वहरू प्रशस्त समावेश हुन्छन्।

हाम्रो परम्परागत दक्षिण एसियाली खानामा तरकारी तथा दालहरू (जस्तै मसुरो) जस्ता स्वास्थ्यवद्र्धक पौष्टिक तत्वहरू प्रशस्त समावेश हुन्छन्। तर, अर्कोतर्फ धेरै मात्रामा सेतो चामल, नान, पराठा, तेलमा भुटेका परिकार, मिठाई तथा चिनी मिसिएका पेय पदार्थहरूको अत्यधिक सेवन गर्नाले रगतमा चिनीको मात्रा तीव्र रूपमा बढ्छ। यस्तो अवस्थामा साना साना परिवर्तनहरूले पनि जीवनमा ठूलो मद्दत गर्न सक्छन्। जस्तै: तरकारीलाई धेरै नपकाई भोजनमा थप्ने, साबुत अन्न (होल ग्रेन) रोज्ने तथा चिनी मिसिएका पेय पदार्थ र मिठाई कम गर्ने प्रयास गर्नुहोस्। सेतो चामलको सट्टा खैरो चामल (ब्राउन राइस), रोटीका लागि गहुँ, क्विनोआ, बार्ली (जौ), र कोदो (बाजरा वा रागी) जस्ता परम्परागत अन्नहरूले शरीरलाई बढी फाइबर प्रदान गर्छन् र रगतमा चिनीको स्तरलाई स्थिर राख्न ठूलो मद्दत पुर्‍याउँछन्।

मधुमेह शरीरमा प्रायः निकै बिस्तारै र सुस्त गतिमा विकसित हुन्छ। यसका प्रारम्भिक लक्षणहरूमा निम्न कुराहरू समावेश हुन सक्छन्:

अत्यधिक मात्रामा तिर्खा लाग्नु वा बारम्बार भोक लाग्नु
हदैभन्दा बढी बारम्बार पिसाब लाग्नु
सधैं थकान महसुस हुनु वा शरीरमा ऊर्जा कम हुनु
आँखाले धमिलो देख्नु
शरीरमा लागेको घाउ वा चोट निको हुन धेरै ढिलो हुनु
कुनै स्पष्ट कारण बिना नै अचानक तौल घट्नु
हल्का खानेकुरा खाँदा वा सामान्य अवस्थामा पनि धेरै पसिना आउनु

यदि समयमै उचित उपचार गरिएन भने मधुमेहले शरीरका मुख्य अङ्गहरूमा गम्भीर असर पुर्‍याउँछ। यसले स्नायु प्रणालीमा क्षति (जस्तै खुट्टा झमझमाउने वा सुन्निने), दृष्टि गुम्ने (अन्धोपन), मिर्गौलाको रोग, मुटुको रोग तथा मस्तिष्कघात (स्ट्रोक) जस्ता ज्यान लिने समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, मधुमेहलाई प्रारम्भिक चरणमै पत्ता लगाएर राम्रोसँग व्यवस्थापन गर्नाले यी सबै भयानक स्वास्थ्य समस्याहरूबाट सहजै बच्न सकिन्छ।

यदि समयमै उचित उपचार गरिएन भने मधुमेहले शरीरका मुख्य अङ्गहरूमा गम्भीर असर पुर्‍याउँछ।

विशेष गरी ३५ वर्ष वा सोभन्दा माथिका वयस्कहरूले मधुमेह जाँचबारे आफ्ना चिकित्सकसँग तुरुन्त परामर्श गर्नुपर्छ। त्यसमा पनि परिवारमा मधुमेहको इतिहास भएका, उच्च रक्तचाप, उच्च कोलेस्ट्रोल भएका वा गर्भावस्थामा मधुमेह भएको इतिहास भएका महिलाहरूले त झनै सतर्कता अपनाउनु पर्छ। मधुमेहको सही पहिचान A1C परीक्षण (A1C) वा उपवासपछिको (खाली पेटको) रगतमा चिनी जाँचजस्ता साधारण रक्त परीक्षणहरूद्वारा सजिलै गर्न सकिन्छ।

मधुमेह जोखिम जाँचसूची (तपाई कुन जोखिममा हुनुहुन्छ?)

दक्षिण एसियाली मूलको हुनु
परिवारमा मधुमेहको पुरानो इतिहास हुनु
उमेर ३५ वर्षभन्दा माथि हुनु
उच्च रक्तचाप वा उच्च कोलेस्ट्रोलको समस्या हुनु
शारीरिक रूपमा निष्क्रिय हुनु (व्यायाम वा श्रम नगर्नु)
शरीरको तौल बढी हुनु वा मोटोपना हुनु
गर्भावस्थाको समयमा मधुमेह भएको हुनु

सामुदायिक सन्देश र सहयोगका स्रोतहरू:

मोन्टगोमेरी काउन्टी DHHS (Montgomery County DHHS) अन्तर्गत सञ्चालित एशियन अमेरिकन हेल्थ इनिसिएटिभ (Asian American Health Initiative) ले समुदायका सम्पूर्ण सदस्यहरूलाई आफ्नो स्वास्थ्य परीक्षण गराउन र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन विशेष प्रोत्साहन गर्दछ।

यहाँका स्थानीय बासिन्दाहरूले आफ्नो क्षेत्रमा उपलब्ध मधुमेह रोकथाम तथा व्यवस्थापन कार्यक्रमहरूको बारेमा डीएचएचएस (DHHS), होली क्रस हेल्थ (Holy Cross Health), जोन्स हप्किन्स मेडिसीन (Johns Hopkins Medicine), र मेडस्टार मोन्टगोमेरी (MedStar Montgomery) मार्फत आधिकारिक जानकारी एवं सेवाहरू प्राप्त गर्न सक्ने छन्।

तपाई पनि ढिला नगरी आजै स्वास्थ्य परीक्षण तथा समुदायमा उपलब्ध यस्ता उपयोगी स्रोतहरूबारे बुझ्न आफ्ना स्वास्थ्य सेवा प्रदायक (डाक्टर) सँग परामर्श गर्नुहोस्।