आउने जेन जी सरकारले गर्ने चुनावको आवाज भनेनेको निष्पक्ष्य निर्भय चुनाव गर्नु हो तर नेपालको राजनीति आज धर्मको संकटमा छ। संकट यहाँ दुर्भाग्य होइन; यो त उत्सव हो। नेताहरूले यसलाई अवसरको रूपमा परिभाषित गर्छन्, जनताले यसलाई भ्रमको रूपमा बुझ्छन्, र दलहरूले यसलाई कुर्सी हल्लाउने संकेतको रूपमा प्रयोग गर्छन्। यसरी, धूप बालिन्छ,नाराहरू जपिन्छन्, र पूजा गरिने एक मात्र देवता बेचैनी हुन्छ।

राजनीति अब धर्मशास्त्र होइन, क्यासिनो हो। चिप्सहरू जनताको आशा हुन्, पासाहरू वाचाबाट कोरिएका छन्, र ज्याकपट भने शक्ति हो। जुवाडेहरू धुवाँदार कोठामा लुकेका बेनाम पात्र होइनन्; तिनीहरू सूटधारी मन्त्रीहरू हुन्, जसले उधारो सिद्धान्तका कार्डहरू मिलाउँछन्। घर सधैं क्यासिनोका मालिक जित्छ, र घर सधैं उनीहरूको हुन्छ। जनता दर्शकको रूपमा ताली बजाउँछन्, तर अन्ततः आफ्नै खल्ती खाली भएको मात्र पाउँछन्।

क्यासिनो बाहिर निस्कनुहोस्, चङ्गाहरू देख्नुहुनेछ—भाँचिएका, अल्झिएका, दिशा विहीन। जनआक्रोशको प्रत्येक झोक्काले तिनीहरूलाई छानामा ठोक्काउँछ, तर चङ्गा उडाउनेहरू “विजय” भनेर चिच्याउँछन्, मानौं गुरुत्वाकर्षण वैकल्पिक हो। राजनीति विज्ञानभन्दा कम र चङ्गा महोत्सवभन्दा बढी हो, जहाँ हरेक तार अल्झिएको छ र हरेक चङ्गा भाँचिएको छ। गेन्जी विद्रोहीहरू, एक समय बाढी जस्तै गर्जिरहेका, अब आँधीपछिका छरिएका झारपातझैँ पोखरीमा तैरिरहेका छन्। कहिले उठ्छन्, कहिले डुब्छन्, तर कहिल्यै जरा गाड्न सक्दैनन्। परिवर्तनका माली भएको दाबी गर्ने नेताहरूले अब केवल भ्रमको कटनी गर्छन्, खेतलाई निसास्साउन झारपात छोड्छन्।

सरकार संकटको बाढीमा घुँडासम्म डुबेर खोक्रा नारामा टाँसिएको छ। मन्त्रीहरू सर्कसका कलाकारझैँ भीरको किनारमा सन्तुलन मिलाउँदै झण्डा फहराउँछन्, जमिन भने मुनि चकनाचुर भइरहेको छ। भीर रूपक मात्र होइन—यो चुनावी हो। नेटिजनहरू वाइफाइ मन्दिरका भिक्षुहरू बनेका छन्। ह्यासट्यागलाई मन्त्र जप्छन्, मीममा ध्यान गर्छन्, इन्टरनेट बन्द हुँदा मात्र उपवास बस्छन्। उनीहरूको विद्रोह डिजिटल छ, नाराहरू भाइरल छन्, नेताहरू प्रभावशाली छन् जसले प्रायोजित सामग्रीझैँ आशा बेच्छन्। वाइफाइको मन्दिरमा राजनीति बहस हुँदैन—स्ट्रिम हुन्छ।

यसरी, नेपालमा धर्मको संकट भनेको वास्तवमा राजनीति नै हो। यहाँ धर्मशास्त्रभन्दा बढी बहानाको शब्दकोश छ, जहाँ विश्वासघातलाई रणनीति भनिन्छ, भ्रमलाई सुधार भनिन्छ, मौनतालाई बुद्धि भनिन्छ। प्रत्येक पृष्ठ व्यंग्य हो, प्रत्येक शब्द विडम्बना हो, र प्रत्येक परिभाषा जुवा हो।

नेटिजनहरू वाइफाइ मन्दिरका भिक्षुहरू बनेका छन्। ह्यासट्यागलाई मन्त्र जप्छन्, मीममा ध्यान गर्छन्, इन्टरनेट बन्द हुँदा मात्र उपवास बस्छन्।

निष्कर्ष
नेपालको राजनीति अहिले क्यासिनो जस्तै छ—जहाँ पुराना दलहरू सधैं क्यासिनोका मालिक “हाउस” बनेर जित्छन्। नयाँ दलहरू भने भाँचिएका चङ्गा जस्तै आकाशमा फडफडाउँछन्, तर हावाले दिशा दिन्छ। जनताको आक्रोशले क्षणभरि तिनीहरूलाई माथि उठाउँछ, तर संगठनात्मक कमजोरीले फेरि तल झार्छ।

यसरी पुराना दलहरूको प्रभुत्व र नयाँ दलहरूको नाजुकता मिलेर नेपालको राजनीति एक निरन्तर व्यंग्यमा परिणत भएको छ। क्यासिनोमा हारेको जनता र आकाशमा भाँचिएका चङ्गा—दुवै प्रतीकले देखाउँछ कि यहाँ आशा क्षणिक छ, तर निराशा स्थायी।
अन्ततः, नेपालमा “धर्मको संकट” भनेको वास्तवमा राजनीतिको संकट हो। यहाँ विश्वासघातलाई रणनीति भनिन्छ, भ्रमलाई सुधार भनिन्छ, मौनतालाई बुद्धि भनिन्छ। प्रत्येक वाचा व्यंग्यमा बदलिन्छ, प्रत्येक विद्रोह क्षणिक हुन्छ, र प्रत्येक सरकार भीरको किनारमा काँपिरहेकै हुन्छ।

जनता त केवल खेल हेर्ने दर्शक मात्र हुन्छन्—ताली बजाउँछन्, तर अन्ततः आफ्नै खल्ती खाली भएको पाउँछन्।

नेपालको राजनीति घरको सत्ताजस्तै हो, जहाँ पुराना दलहरू सधैं क्यासिनोका मालिक बनेर बस्छन्। नियम उनीहरूले बनाउँछन्, पासा उनीहरूले फ्याँक्छन्, अनि नतिजा पनि उनीहरूको पक्षमै हुन्छ। जनता त केवल खेल हेर्ने दर्शक मात्र हुन्छन्—ताली बजाउँछन्, तर अन्ततः आफ्नै खल्ती खाली भएको पाउँछन्।

नयाँ दलहरू भने भाँचिएका चङ्गा जस्तै आकाशमा फडफडाउँछन्। हावाले क्षणभरि माथि उठाउँछ, जनआक्रोशले केही समय तिनीहरूलाई चम्काउँछ, तर संगठनात्मक कमजोरीले फेरि तल झार्छ। चङ्गा उडाउनेहरूले “विजय” भनेर चिच्याउँछन्, तर गुरुत्वाकर्षणले अन्ततः आफ्नो नियम लागू गर्छ।

नयाँ दलहरू भने भाँचिएका चङ्गा जस्तै आकाशमा फडफडाउँछन्। हावाले क्षणभरि माथि उठाउँछ, जनआक्रोशले केही समय तिनीहरूलाई चम्काउँछ, तर संगठनात्मक कमजोरीले फेरि तल झार्छ।

यसरी, घरको सत्ता सधैं क्यासिनोको मालिककै हातमा रहन्छ। नयाँ खेलाडीहरू मैदानमा प्रवेश गर्छन्, तर खेलको नियम पुरानै मालिकले तय गर्छ। परिणाम सधैं एउटै हुन्छ—जनताको आशा क्षणिक, निराशा स्थायी।

डिग बहदुर तामांग, भेडापू, दोलखा। मंगसिर २१ गते २०८२