डिग बहादुर तामाङ

गाउँको शान्त वातावरण, पहाडको काख र सरल जीवनशैलीबीच जन्मिएको एउटा नेपाली केटा जन्मेदेखिनै असाधारण प्रतिभाको धनी थियो। उसको आँखामा चमक, बोलीमा आत्मविश्वास, र सिकाइमा अद्भुत क्षमता थियो। विद्यालय पुगेपछि ऊ छिट्टै सबैको ध्यानाकर्षणको केन्द्र बन्यो—कक्षामा सधैं पहिलो, शिक्षकहरूको प्रिय, र गाउँलेहरूको गर्व।

विद्यालय शिक्षा सकेपछि ऊ कलेजतिर लाग्यो। कलेजमा पनि उसको यात्रा उस्तै सफल रह्यो। ऊ मेहनती मात्र थिएन, उसको बुझाइ क्षमता असाधारण थियो। परीक्षामा सधैं शीर्ष स्थानमा रहँदा उसका सहपाठीहरू चकित पर्थे। पछि विश्वविद्यालयमा भर्ना भएपछि पनि ऊ सबैभन्दा उत्कृष्ट विद्यार्थीको रूपमा स्थापित भयो। उसको निरन्तर सफलताले परिवार मात्र होइन, गाउँका सबै मानिसहरू गर्वले भरिन्थे।

तर यति धेरै प्रतिभा र उपलब्धि हुँदाहुँदै पनि, उसमा एउटा गम्भीर कमजोरी थियो—ऊ अत्यन्तै जिद्दी थियो। ऊ आफू सबै विषयको ज्ञाता हो भन्ने भ्रममा बस्थ्यो। अरूको विचार, सुझाव वा ज्ञानलाई उसले कहिल्यै महत्व दिन्थेन। गाउँमा सम्मानित व्यक्तिहरू, जस्तै धार्मिक गुरु वा विद्वान् आए पनि, उनीहरूलाई सुन्नुको सट्टा ऊ उल्टै आफू नै प्रवचन दिन थाल्थ्यो। सामुदायिक बैठकहरूमा ऊ सधैं अगाडि उभिन्थ्यो, ठूलो स्वरमा बोल्थ्यो, र अरूको आवाजलाई दबाएर आफू मात्र सबै कुरा बुझ्ने व्यक्ति हो भन्ने ढंगले प्रस्तुत हुन्थ्यो।

यस्तै व्यवहारका कारण गाउँमा असहजता बढ्दै गयो। मानिसहरू उसको पछाडि भने, “उसको जिद्दीपन सहनै सकिँदैन” भन्थे, तर उसको अगाडि भने कसैले केही बोल्दैनथे। कसैले उसको मन दुख्ला कि झगडा होला भनेर डराउँथे। यही मौनताले उसलाई झनै गलत बुझाइमा पुर्‍यायो—ऊ सोच्थ्यो कि सबैले आफूलाई मान्छन्, सबै कुरा आफूले भनेझैँ ठीक छ। यही भ्रमले गाउँमा धेरै समस्या जन्मायो।

यो कथाले एउटा गहिरो शिक्षा दिन्छ—प्रतिभा, बुद्धिमत्ता र उपलब्धि मात्र मानिसलाई महान् बनाउँदैनन्। महानता त तब आउँछ जब मानिसले विनम्रता सिक्छ, अरूको विचारलाई सम्मान दिन्छ, र सुन्ने कला आत्मसात् गर्छ। धेरै पढेलेखेको मानिसले पनि गल्ती गर्न सक्छ, र साधारण मानिसले पनि जीवन बदल्ने ज्ञान दिन सक्छ। जब मानिस घमण्डले भरिन्छ, तब उसको विकास रोकिन्छ। जिद्दीपनले मित्रता, सहकार्य र सद्भावका ढोका बन्द गरिदिन्छ।

यस केटाको मामलामा पनि यही भयो। उसको घमण्डले बिस्तारै गाउँलेहरूसँगको सम्बन्ध कमजोर बनायो। मानिसहरू उसलाई टाढा–टाढा हुन थाले। बैठकहरू तनावपूर्ण हुन थाले, किनकि ऊ सधैं सबैलाई दबाएर बोल्थ्यो। समुदायलाई सहयोग गर्नुको सट्टा, उसको व्यवहारले झन् समस्या बढायो। यदि ऊ विनम्र भएको भए, आफ्नो बुद्धिमत्तालाई सकारात्मक रूपमा प्रयोग गरेर गाउँलाई राम्रो दिशामा लैजान सक्थ्यो। तर सम्मान र नम्रता बिना, उसको प्रतिभा पनि अर्थहीन हुँदै गयो।
यस कथाले हामीलाई सम्झाउँछ—शिक्षा केवल दिमाग खोल्ने कुरा होइन, हृदय पनि खोल्ने कुरा हो। बुद्धिमान व्यक्ति त्यो हो, जसले बोल्नु मात्र होइन, सुन्न पनि जान्दछ। समुदाय तब मात्र बलियो बन्छ जब सबैले एकअर्कालाई सम्मान गर्छन्।

लेखक : डिग बहादुर तामाङ नेपाली साहित्यको धरातलमा आफ्नो विशिष्ट पहिचान बनाउँदै अघि बढिरहेका डिग बहादुर तामाङ समकालीन कथनशैलीका एक सशक्त प्रतिनिधि हुन्। समाजका सूक्ष्म मनोवैज्ञानिक तहहरूलाई सरल भाषामा गहिरो प्रभावसहित प्रस्तुत गर्न सक्ने उनको क्षमता प्रशंसनीय छ। मानवीय व्यवहार, समुदायको चलनचल्ती, र जीवनका अदृश्य द्वन्द्वहरूलाई कथामा उतार्ने उनको शैलीले पाठकलाई आत्मचिन्तनतर्फ डोर्याउँछ।

उनका लेखनमा गाउँको माटोको सुगन्ध, मान्छेहरूको सरलता, र समाजभित्र लुकेका यथार्थका तीखा रेखाहरू स्पष्ट देखिन्छन्। शब्दहरू सरल भए पनि भावनाहरू गहिरा हुन्छन्—यही विशेषताले उनलाई नेपाली साहित्य जगतमा छुट्टै स्थान दिलाएको छ।