बिहीबार, फागुन १५ २०७६
काठमाडौं ०९:५५
वासिङटन डिसी 23:10

प्रवासका बालबालिकाका लागि मेरो मातृभाषा नेपाली पुस्तक अमेरिकामा सार्वजनिक

इनेप्लिज २०७६ माघ २७ गते ११:३९ मा प्रकाशित

 

नेपालबाहिर जन्मेर हुर्केका नेपाली बालबालिकाका लागि मातृभाषा नेपाली शिक्षण गर्ने पुस्तकहरु संयुक्त राज्य अमेरिकामा सार्वजनिक गरियो । अमेरिका नेपाल सहयोगी समाजले प्रकाशन गरेको ‘मेरो मातृभाष नेपाली’ नामक पुस्तकका आधारभूत तह, मध्यम तह र उच्च तह गरी तीन तहका पुस्तकहरु आज सार्वजनिक भएका हुन् । अमेरिका नेपाल सहयोगी समाजले सञ्चालन गरेको अमेरिका नेपाल शिक्षा सदनको चौथो वार्षिकोत्सवका अवसरमा ती पुस्तकहरु प्रा. डा. गोपी उप्रेती तथा शिक्षा सदनका चारजना बालिकाहरु आर्यातारा छेत्री, रीतिस्मा ढकाल, अभिलेखा भण्डारी र सुनीता अधिकारीले संयुक्त रुपमा सार्वजनिक गरे ।

प्रवासमा सञ्चालन भइरहेका नेपाली भाषा पाठशालाहरुमा भएको नेपाली भाषाका पाठ्यपुस्तकको अभावलाई यस पुस्तकले पूरा गर्ने अमेरिका नेपाल सहयोगी समाजले अपेक्षा गरेको छ । आज आयोजित एक समारोहमा बोल्दै समाजका अध्यक्ष केदारप्रसाद तिम्सिनाले पाठ्यपुस्तकको प्रकाशनबाट प्रवासमा नेपाली भाषा पढाउन र बुझाउन विगतमा भइरहेको कठिनाइलाई यस पुस्तकले व्यावहारिक तहबाटै समाधान गर्ने विचार व्यक्त गरे । उनले सन् २०१८ को अक्टोबरमा पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकका लागि समाजले एक समिति गठन गरेको र सो समितिले झण्डै १८ महिनामा बालबालिकाका लागि विभिन्न तहमा तीन पुस्तक र आधारभूत तहमा अभ्यासपुस्तिका समेत चार पुस्तकहरु तयार गर्न सफलता पाएको बताए ।

अमेरिका नेपाल सहयोगी समाजले पाठ्यपुस्तक तयारीका लागि शिक्षा सदनका संयोजक रोम ज्ञवालीको संयोजकत्वमा शिव लामिछाने, रमेश ढकाल र विष्णु न्यौपाने सदस्य रहेको एक समिति गरेको थियो । हाललाई चार वर्षदेखि चौध वर्ष उमेरसमूहका बालबालिका र किशोरकिशोरीहरुलाई लक्षित गरी पुस्तकहरु तयार गरिएका छन् ।

आधारभूत तह र मध्यम तहका पुस्तकका लेखक तथा उच्च तहको पुस्तककका लेखक एवं सम्पादक रहेका शिव लामिछानेले मेरो मातृभाषा नेपाली पुस्तकको तयारीका विविध पक्षबारे समारोहमा प्रकाश पारे । लेखकका अनुसार भाषा नेपाली भए पनि नेपालका बालबालिका र नेपालबाहिर जन्मेका बालबालिकालाई नेपाली भाषा बोल्न र लेख्न सिकाउन विधिहरु फरक हुने गरेका छन् । प्रवासमा बालबालिकाहरु पहिले अक्षर चिन्छन्, लेख्न जान्दछन्, शब्द बनाउन जान्दछन् अनिमात्र त्यसको अर्थ के हो भनेर नेपालीमा अर्थ बुझ्दछन् । क र ख, ग र घ जस्तै अरु अक्षरहरुको उच्चारण गर्न र भेद थाहा पाउन पनि प्रवासका बालबालिकालाई ज्यादै कठिन हुने गर्दछ । अंग्रेजीमा अंकल भनिने नाताभित्रै नेपालीमा मामा, काका, ठूलाबाबा, सानाबा आदि फरक नाताका शब्द हुने गर्दछन् भन्ने बुझ्न साना बालबालिकालाई आधारभूत तहमा त्यस्ता अक्षर र शब्द सिकाउनुपर्ने हुन्छ, जब कि नेपालमा जन्मे हुर्केका बालबालिकाहरु कक्षाकोठामा पुग्नुअघि नै ती शब्दसित खेल्न अभ्यस्त भइसकेका हुन्छन् । यस्ता अनेकन शाब्दिक जटिलताका साथै सरल वाक्य निर्माणमा प्रयोग गरिने शब्दका जटिलतालाई न्युनीकरण गर्न पाठ्यपुस्तकले प्रयास गरेको लेखकले बताए ।

मन्तव्यका क्रममा लामिछानेले अमेरिका नेपाल शिक्षा सदनको स्वयंसेवी शिक्षकका शिक्षा सदनमा प्रवेश गरेपछि यो पुस्तक लेख्ने जिम्मेवारी दिएकामा समाजप्रति आभार व्यक्त गर्दै तयारी समितिका संयोजक रोम ज्ञवाली, पुस्तकका परिकल्पनाकार रमेश ढकाल तथा अर्का लेखन सहयोगी विष्णु न्यौपानेको सहयोगप्रति आभार व्यक्त गरे । साथै उनले उच्च तहको पुस्तकमा नेपाल, नेपाली संस्कृति, नेपालका पर्यटकीय स्थल, सम्पदाहरु, नेपाली चाडपर्व, रीतिस्थिति, रहनसहन, जातीय विविधता आदिवारे ज्यादै गहन, सूचनामूलक, व्यावहारिक र सरल प्रस्तुतिका पाठहरु उपलब्ध गराउने सबै लेखकहरुप्रति आभार व्यक्त गरे । उनले पाठ्यपुस्तकको तयारीका व्रmममा कक्षा कोठाभित्र पुस्तकभित्रका पाठहरुको व्यावहारिक प्रयोग गरी उपयुक्त सुझाव दिएर यसलाई अझै सरल र प्रकाशनयोग्य बनाउन सहयोग पुर्याएकामा सेन्टरभिलमा सञ्चालित नेपाली पाठशाला, लोर्टनमा सञ्चालित नवदुर्गा नेपाली स्कुल, हर्नडन नेपाली आदर्श समाजद्वारा सञ्चालित नेपाली पाठशाला तथा उडब्रिज नेपलिज सोसाइटीद्वारा सञ्चालित नेपाली पाठशालाका शिक्षक तथा अभिभावकहरुप्रति पनि आभार व्यक्त गरे । मन्तव्यका व्रmममा लेखक शिव लामिछानेले पुस्तक प्रकाशन नहुँदै यसको उपलब्धताको समयसीमाबारे सोध्दै पुस्तक तयारीमा उर्जा दिएकामा अमेरिकाका अन्य राज्यका विभिन्न नेपाली पाठशालाहरु तथा युरोप र अस्ट्रेलियाका पाठशालाका सञ्चालकहरुप्रति पनि धन्यवाद व्यक्त गरे ।

पुस्तकका परिकल्पनाकार रहेका अमेरिका नेपाल सहयोगी समाजका उपाध्यक्ष रमेश ढकालले आफू दुई बालबालिका लिएर नेपाली स्कुल आउँदा यहाँका बालबालिकालाई व्यावहारिक हुने पाठ्यव्रmम आवश्यक भएको आफूले महसूस गरेको बताए । उनले त्यसको परिपूर्तिका लागि उपयुक्त समय २०१८ को अन्त्यतिरमात्र आएको अनुभव सुनाए । उनका अनुसार लेखिएका हरेक पाठहरु शिक्षा सदनका विभिन्न तहका बालबालिकासित शिक्षा सदनको कक्षा कोठामा प्रयोग गरेपछिमात्र त्यसको व्यावहारिकता र प्रयोगात्मक उपयोगिता जाँच्ने काम भएको छ । यसका साथ शिक्षा सदनका शिक्षकशिक्षिका तथा उत्तरी भर्जिनियाका अरु चार नेपाली पाठशालाका बालबालिकासित कक्षाकोठामा बिताएका शिक्षकशिक्षिकासित विभिन्न चरणमा बन्दै गरेका पाठ्यपुस्तक र पाठ्यक्रम माथि छलफल भएको र आफूले हरेक भेटबाट नयाँ जाँगर बटुल्न सफल भएको उनले बताए ।

आधारभूत तह र मध्यम तहका ‘मेरो मातृभाषा नेपाली’ पुस्तकहरुमा एक वर्षमा हप्ताको दुई घण्टाका दरले कक्षा कोठामा भाषा शिक्षण गर्दा चालीसवटा कक्षाका लागि आवश्यक पर्ने पाठ्यसामग्रीहरु राखिएका छन् । यसै गरी उच्च तहको ‘मेरो मातृभाषा नेपाली’ पुस्तकलाई कक्षाकोठाको सिकाइबाट बाहिर अर्थात् वृहत् अध्ययन र किशोरकिशोरीका तहमा अनुसन्धानात्मक विषयवस्तु समेटिएको छ ।

आधारभूत तहको मेरो मातृभाषा नेपालीमा विन्दु बनाउन र विन्दुहरु जोडेर धर्का बनाउने अभ्यासबाट लेखनको आरम्भ गरिएको छ । साथमा सुरुकै दिनमा कक्षामा साना बालबालिकालाई नमस्ते भन्न, आफ्नो नाम बताउन तथा परिवारका अरु सदस्यको नेपालीमा नाम बताउन बोलीको अभ्यास गराइनेछ । व्यन्जन र स्वर वर्णका अक्षर उच्चारण र लेखनको ज्ञान तथा सीपका कक्षाहरु छन् । मात्रा नलागेका र लागेका शब्दको उच्चारण र लेखन अभ्यास राखिएका छन् । आधा अक्षरको लेखन, उच्चारण र तिनको शब्दमा प्रयोगको तरिका सिकाइएको छ । आधारभूत तहको नेपालीमा बालबालिकाले दशैँ, तिहार, घरका विभिन्न भागका नाम, शरीरका अंगहरुको नाम, सात बार, बाह्र महिना, एक देखि बीस सम्मको अंक र अक्षरमा लेखन, नेपाली नोटहहरुको ज्ञान दिइएको छ । पाठहरु कवितात्मक तथा साथमा भिडियो लिङ्कहरु राखिएका छन् । कूल चालीस कक्षामा पूरा गर्ने परिकल्पनाका साथ तयार भएको आधारभूत तहको पुस्तक १०० पृष्ठको छ । यसमा केही अतिरिक्त पाठहरु र अभ्यासहरु राखिएका छन् । यसको अभ्यास पुस्तिकामा मूल पुस्तकका पाठहरुसित सम्बन्धित अभ्यास राखिएका छन् । प्रत्येक पाठहरुमा शिक्षक तथा अभिभावकहरुले स्कुल र घरमा कसरी पाठहरु सिकाउने भनेर सल्लाह दिइएको छ । बालबालिकालाई थप आकर्षणका लागि पुस्तक पूर्ण रुपमा चार रंगमा तयार गरिएको छ । आधारभूत तहको अभ्यास पुस्तिका मूल किताबसँग सम्बन्धित पाठहरुको थप अभ्यासका लागि तयार गरिएको छ । यसको उपयोग घरमा गराउने लक्ष राखिएको छ । यो पुस्तक १०४ पृष्ठको छ ।

मध्यम तहको ‘मेरो मातृभाषा नेपाली’ आधारभूत तहको पुस्तकका कक्षाहरुको पुनरावृत्ति तथा आदरसम्मानको बोलीचालीको पुनरावृत्तिबाट सुरु गरिएको छ । यसमा आधा अक्षरहरुको लेखन, शब्द निर्माण, वाक्य निर्माणका पाठहरु राखिएका छन् । वाक्य बोल्ने र लेख्ने अभ्यास राखिएका छन् । तरकारी र फलफूलका नेपाली नाम, सात बार, शरीरका अङ्गहरु, बाह्र महिनाका नेपाली नाम, भान्सामा पाक्ने परिकारका नेपालीमा नाम प्रयोग हुने पाठहरु राखिएका छन् । यस तहमा सरल शब्द प्रयोग गरी नेपालका हिमालहरु र पहाडहरुको परिचय, पर्यटकीय सहर पोखरा, मामाघर र मामाघरतिरका नाता जनाउने नेपाली शब्दहरु, नेपाली नयाँ वर्ष, फागुपूर्णिमा, बडादशैँ, तिहार, पशुपतिनाथको मन्दिर, अंकको ज्ञान, कोठेपद, शब्दज्ञानलगायतका पाठ राखिएका छन् । प्रत्येक पाठमा शिक्षक र अभिभावकले बालबालिकालाई पाठहरु कसरी सिकाउने भनेर सल्लाह दिइएको छ । पाठहरुमा भिडियो लिङ्क राखिएको छ । पुस्तक चार रङ्गमा रहेको छ । पुस्तक १०० पृष्ठको छ ।

उच्च तहको ‘मेरो मातृभाषा नेपाली’ पुस्तक १६४ पृष्ठको छ । यो पुस्तक पूर्ण रुपमा चार रंगमा तयार गरिएको छ । पुस्तकमा आदरसत्कार, नेपालीमा संवाद तथा अन्य व्यावहारिक कुराहरुको पुनरावृत्ति गरिएको छ । यस तहमा कविता, कथा, निबन्ध, संवाद, नाटक, विवरण आदिका माध्यमबाट नेपाली चाडपर्व, संस्कृति, नेपालका प्राकृतिक सम्पदा, पर्यटन, इतिहास, नेपालका जातजाति, भाषाहरु, नेपालमा मानिने धर्महरु र विभिन्न सांस्कृतिक पर्वहरु आदिबारेका पाठहरु समावेश गरिएका छन् । यस तहमा विभिन्न क्षेत्रका विज्ञहरुबाट फरक विषयवस्तुमा लेखहरु प्राप्त गरी समावेश गरिएको छ । किशोरकिशोरीलाई नेपाल र नेपाली सम्पदा, संस्कृति र संस्कारहरुबारे उब्जने जिज्ञासाको समाधानका लागि पाठसँग सम्बन्धित भिडियो लिङ्कहरु राखिएका छन् । चारैवटा पुस्तकहरुमा विद्यार्थीहरुले थप कापी प्रयोग गर्न नपर्ने गरी अभ्यासहरु तयार परिएका छन् ।

सबै तहका पुस्तकमा गणेश र सरस्वती वन्दना राखिएको छ । साथै पुस्तकको अन्तिम पृष्ठमा देशको प्राकृतिक सम्पदा र संस्कृति वर्णन गर्ने देशगान राखिएको छ । पुस्तक लेखक शिव लामिछानेका अनुसार सबै पुस्तकको सरल शिक्षणका लागि शिक्षक निर्देशिका र सरल व्याकरण पुस्तक केही महिनाभित्रै सार्वजनिक गर्ने गरी तयारी भइरहेको छ ।

प्रतिक्रिया